Trung Quốc và Mỹ: Ai có ảnh hưởng nhiều hơn ở Việt Nam?

THE DIPLOMAT By Mengzhen Xia and Dingding Chen May 21, 2021

Ba Sàm lược dịch

Theo Kho sát Phong vũ biu Châu Á mi nht, Trung Quc có nhiu nh hưởng hơn – nhưng li mang mt hình nh kém tích cc hơn – Vit Nam so vi Hoa K.

Khi sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ nóng lên đáng kể, nhiều quốc gia châu Á đang cảm thấy bị áp lực phải lựa chọn bên nào. Tuy nhiên, các quốc gia như Việt Nam cố gắng duy trì lập trường trung lập giữa hai cường quốc và nỗ lực hơn cho một hành động cân bằng tinh tế nhằm mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Ngay sau khi chính quyền Biden lên nắm quyền ở Hoa Kỳ, Washington đã quyết định tăng cường chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, với ý định làm nổi bật sự hiện diện của họ ở châu Á và ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Việt Nam, sau một năm đảm nhiệm vai trò chủ tịch ASEAN và hiện là thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đến năm 2021, ngày càng trở nên quan trọng trong nỗ lực này.

Washington tìm cách nâng cấp quan hệ Hoa Kỳ – Việt Nam và làm sâu sắc hơn “quan hệ đối tác toàn diện” của họ với mục tiêu cân bằng và hạn chế Trung Quốc.

Cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều đang cạnh tranh để gây ảnh hưởng tích cực – và lớn hơn – đối với Việt Nam thông qua các chính sách kinh tế và chính trị khác nhau, chẳng hạn như Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường từ Trung Quốc và hợp tác an ninh hàng hải từ Hoa Kỳ.

Nhưng người Việt Nam nhìn nhận thế nào về hai siêu cường? Nước nào có nhiều ảnh hưởng hơn? Và liệu cuộc tranh giành ảnh hưởng có thực sự là trò chơi có tổng bằng không giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ?

Dữ liệu mới nhất của Khảo sát Phong vũ biểu Châu Á Việt Nam (ABS), công bố ngày 2 tháng 3, cho thấy hơn 50% người Việt Nam được hỏi tin rằng Trung Quốc có ảnh hưởng nhất ở Châu Á, trong khi chỉ 14,67% chọn Hoa Kỳ.

Trở lại năm 2010, 43,32% người được hỏi coi Trung Quốc là quốc gia có ảnh hưởng nhất ở châu Á, nhưng chỉ có khoảng 10% chọn Hoa Kỳ.

Điều thú vị là, trong khi cả hai quốc gia dường như đã mở rộng ảnh hưởng của mình kể từ năm 2010, khoảng cách giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ đã mở rộng và Trung Quốc đã tiếp tục vượt xa. Cái này có một vài nguyên nhân.

Thứ nhất là Trung Quốc và Việt Nam có lịch sử kết nối và giao thoa với nhau lâu đời, với những ảnh hưởng lẫn nhau về văn hóa, phong tục, ngôn ngữ, âm nhạc, thơ ca, v.v. Ảnh hưởng to lớn của Trung Quốc đối với Việt Nam đã có cơ sở từ hàng nghìn năm lịch sử.

Yếu tố thứ hai đằng sau ảnh hưởng của Trung Quốc là Trung Quốc đã là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong 15 năm, và Việt Nam đã được hưởng lợi rất nhiều từ điều đó.

Cuối cùng, Trung Quốc và Việt Nam chia sẻ các giá trị ý thức hệ, và mô hình phát triển kinh tế và chính trị của Trung Quốc đã có tác động lớn đến Việt Nam.

Mặc dù Trung Quốc có ảnh hưởng tương đối nhiều hơn ở Việt Nam, nhưng nói chung, ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Việt Nam không phải là tích cực.

Dựa trên dữ liệu mới nhất của ABS, chỉ 25% người Việt Nam được hỏi tin rằng Trung Quốc đã tạo ra tác động tích cực đến đất nước của họ, nhưng đối với Hoa Kỳ, con số này lên tới 85%. Nói cách khác, đa số người được hỏi ủng hộ Hoa Kỳ và hoan nghênh Washington đến và mở rộng ảnh hưởng tại Việt Nam. Một trong những lý do lớn nhất dẫn đến sự khác biệt này là do căng thẳng gia tăng trong tranh chấp Biển Đông giữa Trung Quốc và Việt Nam.

Gần đây, sự quyết đoán và hành động ngày càng tăng của Trung Quốc ở các vùng biển tranh chấp đã làm dấy lên tình cảm và các cuộc phản đối chống Trung Quốc ở Việt Nam. Ví dụ, các cuộc biểu tình phản đối Trung Quốc nổ ra vào năm 2014 để phản ứng lại việc Trung Quốc triển khai giàn khoan dầu trong khu vực tranh chấp.

Với suy nghĩ này, Việt Nam có nhiều khả năng xây dựng quan hệ đối tác bền chặt hơn với Hoa Kỳ và tìm kiếm sự hỗ trợ từ Hoa Kỳ để giúp nước này đạt được lợi ích quốc gia của mình trong các vùng biển tranh chấp.

Nói rộng hơn, nhiều người ở Việt Nam coi Trung Quốc là kẻ xâm lược, đã tiến hành nhiều cuộc chiến tranh nhằm thống trị Việt Nam. Sách giáo khoa lịch sử Việt Nam đã đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra suy nghĩ và ấn tượng của mọi người về Trung Quốc; một số lượng lớn các anh hùng dân tộc Việt Nam được nêu trong sách giáo khoa đã chiến đấu trong các cuộc chiến chống xâm lược và xâm lược của Trung Quốc. Do đó, cả yếu tố lịch sử và tranh chấp Biển Đông hiện nay đều ẩn sau ấn tượng tiêu cực của người dân Việt Nam về Trung Quốc.

Điều thú vị là dữ liệu ABS, và đặc biệt là xu hướng theo thời gian, cho thấy cuộc tranh giành ảnh hưởng của Trung Quốc và Hoa Kỳ ở Việt Nam không phải là bài toán có tổng bằng không. Nói cách khác, việc gia tăng ảnh hưởng tích cực của Trung Quốc không nhất thiết phải hạ thấp Hoa Kỳ và ngược lại.

Việc hai bên có thể đồng thời tăng cường ảnh hưởng tích cực của họ đối với Việt Nam, dẫn đến khả năng Trung Quốc và Hoa Kỳ thực sự có thể hợp tác với nhau và đạt được chiến lược cùng có lợi nhằm tăng cường ảnh hưởng tích cực của họ ở Việt Nam.

Tuy nhiên, bất chấp những gì dữ liệu cho chúng ta biết, thực tế là cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều coi nhau như những tay chơi trong trò chơi có tổng bằng không và tiếp tục leo thang căng thẳng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Hy vọng rằng những phát hiện mới từ ABS có thể giúp hai tay chơi khổng lồ có được sự hợp tác nhiều hơn và ít xung đột hơn trong khu vực này.

Cả Trung Quốc và Hoa Kỳ gần đây đều đặt trọng tâm vào Việt Nam, và cả hai nước đều cố gắng tạo ảnh hưởng tích cực hơn đến Việt Nam. Cách hiệu quả nhất để làm như vậy là thông qua các chính sách kinh tế, vì hơn một nửa số người Việt Nam được hỏi trong cuộc khảo sát của ABS coi kinh tế là ưu tiên hàng đầu của họ.

Với việc Trung Quốc và Việt Nam đều tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực, người Việt Nam, đặc biệt là nông dân địa phương, có thể được hưởng các chính sách xuất khẩu thuận lợi hơn như thuế quan và rào cản giảm và thu hút nhiều hơn đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam. Trung Quốc nên tận dụng cơ hội để tạo ảnh hưởng tích cực hơn ở Việt Nam và nâng cao hình ảnh cũng như quyền lực mềm của mình trong khu vực.

Hoa Kỳ cũng nên tăng cường đầu tư vào Việt Nam và theo đuổi cách tiếp cận hòa bình hơn đối với an ninh khu vực.

Chỉ thông qua các chính sách này, cả ba nước mới có thể hưởng lợi từ sự ổn định và thịnh vượng trong tương lai.

Về tác giả:

– Mengzhen Xia là Tiến sĩ, ng viên ngành Quan h quc tế ti Đi hc Khoa hc và Công ngh Ma Cao và mt nghiên cu viên không thường trú ti Vin Intellisia.

– Dingding Chen là ch tch ca Vin Intellisia.

M.X. – D.C.

Nguồn: https://basam.vet/2021/05/21/2519-trung-quoc-va-my-ai-co-anh-huong-nhieu-hon-o-viet-nam/

This entry was posted in Quan hệ Việt - Mỹ - Trung. Bookmark the permalink.